AKKÖY MUTFAĞI

 Bilecik ilinin İnhisar İlçesi'ne bağlı Akköy'de pişirilen eski yemekler.

1. 
   

 Fotoğraf 1: Tarhananın kurutulması

AKKÖY'ÜN KIŞLIK TARHANASI

Tarhana akrabalar, komşular ve arkadaşlarla birlikte badaşık usulüyle yapılır (İmece usulü).

Malzemeler: süt, yoğurt, göce, tuz, 

Yapılışı:

İlk önce, öğütülmüş göce kalın elekten geçirilir. Göceler eleğin üstünde kalır; unlu kısmı alta iner. Böylece iki cins göce hazırlanmış olur. 

Fotoğraf 2- Göcenin sütle pişirilmesi

1. 1-Tarhana pişirme işlemi öğlene doğru başlar. İlk önce evin avlusundaki  kalaylanmış büyük bakır kazanlara ya da tavalara süt ve göce konur. Göce sütle birlikte güzelce pişirilir. Göce piştikten sonra içine azar azar  ince elenmiş göce unu eklenerek ahşaptan büyük kepçelerle iyice karıştırılır. Pişmiş göce katı hamur haline gelir. Üstüne biraz göcenin unundan serpilir. Temiz hamur çarşafıyla kazanın ya da tavanın üstü örtülür. Katı hamur tavanın içinde ikindiye kadar dinlenmeye bırakılır. İyice kendini çeker.
2. Kazanda dinlenmiş tarhana hamuru ahşaptan büyük hamur teknesine çıkarılır. Ortası açılır. Tarhana hamurunun ortasına çok cıvık olmayacak şekilde  kararınca yoğurt dökülür. Hanımlardan biri teknenin başına oturur. Kazandan çıkan tarhanayı yoğurda bulayarak yoğurur. Yoğrulan hamurdan cıvık olmayan iki ele sığacak büyüklükte 10-15 tane topak yapar. Bu büyük topaklar unlu temiz çarşafın üzerine ayrı ayrı  konur. Topaklar çarşafa yapışmasın diye üzerlerine hafifçe un serpilir. Sonra topakların üstüne temiz çarşaf serilir. Çarşafın üzerine kalınca bir örtü örtülür. Tarhana sabaha kadar örtünün altında mayalanmaya bırakılır. Tarhananın ekşi olmasını istemeyenler bu kalın örtüyü hemen açar sabaha kadar bekletmez. 
3. Sabah olunca erkenden çok güneş gören açıklık bir yere ( örneğin harman yerine, herkesin evine yakın bir yere v.b) kalın kıl kilimler serilir. Kilimlerin üzerine sıra sıra karşılıklı aralarında yol olacak şekilde  temiz çarşaflar yayılır. Evin avlusundaki tarhana topakları bir kaç temiz çarşafa doldurulup bohça yapılır, gençler bunları  sırtlarına alıp tarhananın kurutulacağı yere götürürler. Her çarşafın üzerine 1 adet tarhana topağı konur. Kadınlar  yol bırakılan yere karşılıklı otururlar. Hepsi o topaktan birer parça alırlar, ceviz büyülüğünde topaklar halinde sıra sıra çarşafın üzerine koyarlar. Böyle böyle bütün tarhana topakları çarşaflara serilir. Kurumaya bırakılır. Sıcak havada tarhana topakları kurudukça kadınlar bunları ikiye üçe bölerek ufaltırlar. Arasıra kontrol ederek tarhanayı kuruması için karıştırırlar. Bu işlemi gün içinde iki üç defa yaparlar. Serilen tarhana kururken öğlen yemeği için ev sahibinin evine yemeğe gidilir. 
4. Tarhanayı yaptıran ev sahibi, çeşitli sebzelerden yemek yapar, sütlü kabak yapar, taze  tarhanadan da çorba yapar. Bir önceki gün sütte pişen göce pilavından ayırdığı kare kare kesilmiş katı göce pilavı dilimlerini yağda kızartır. Tarhana yapmaya gelen badaşık yapan arkadaşlarına ikram eder. 

Fotoğraf 2: Tarhananın ufalanması

1. Öğle yemeği yenildikten sonra herkes yine tarhananın başına toplanır. Tarhanayı elleriyle kontrol ederler, kurumuşsa, ellerine batıyorsa kuruyan tarhanaları elleriyle ufalarlar ve gözerden (iri delikli kalbur) geçirirler. Tarhana topakları eleğin üzerinde bir şey kalmayacak şekilde iyice elekten geçirilir. Eleğin altında taneli biriken tarhana çarşafların üzerine ince tabaka halinde serilir kurumaya bırakılır. Güneşte kurutulan tarhananın rengi beyaz olur. Morarmaz. Arada ev sahibi tarhanaları karıştırır. Hava güzel olursa tarhana çabucak kurur. Akşamleyin güneşten, rüzgardan kuruyan tarhanalar toplanır, bez torbalara doldurulur.
2. 
   

ÇORBALAR

1- Tarhana Çorbası

Malzemeler: Akköy tarhanası, su , tuz, tereyağı ya da sadeyağ, kırmızı toz biber

Yapılışı

1. 1 yemek tabağı tarhana doğrudan  su dolu tencereye dökülür. Sürekli karıştırılarak kaynatılır. Kaynamaya başlayınca ocağın altı kısılır. Kendi kendine kaynar. Biraz tuz katılır. Üzerine isteğe göre yağda kızartılmış kırmızı biber ya da nane eklenir.

2-Tatlı Çorba

 Malzemeler: Un, su, pekmez, Akköy ekmeği.

Un, su, pekmez karıştırılır, çorba kıvamına getirilir. Un çorbası kıvamında kaynatılır. İçine kızarmış ekmek doğranıp sıcak sıcak yenir.

 3-Ovmaç Çorbası: Un, su, tuz, et suyu ya da tavuk suyu, kırmızı toz biber, sadeyağ (yayık yağı).

 Un, su, tuz karıştırılıp bir topak unlu, katı bir hamur oluşturulur. Sonra bu hamur başparmak ve işaret parmağı ile ovalanarak küçük küçük hamur parçaları şeklinde ufalanır. Hamur parçaları kaynayan et suyuna katılır. Hamurlar pişinceye orta hararetli ateşte kaynatılır. Üzerine kırmızı biberli kızdırılmış sadeyağ dökülür.

4-Mantılı Çorba:

 Malzemeler: Un, su, tuz, et suyu ya da tavuk suyu, sadeyağ, kırmızı toz biber.

Hamur incecik açılır, küçük küçük kareler halinde kesilir. Çimdiklenmeden et suyu veya tavuk suyuyla pişirilir üzerine kızdırılmış tereyağ, kırmızı biber dökülür.

 5-Göce çorbası:

 Malzemeler: Göce, yağlı süt, tuz, sade yağı, kırmızı biber.

 İnce öğütülmüş buğdaydan (göce)yapılır. Göce,  yağlı köy sütüyle çorba kıvamında  kaynatılıp pişirilir. Üzerine isteğe göre kırmızı toz biberle sadeyağ kızdırılıp dökülür.

6- Kaçamak

 Malzemeler: Mısır unu ya da arı buğday unu, su, tuz, sadeyağ.

 Tuzlu su kaynatılır.Sonra içine un koyularak sürekli karıştırılır, muhallebiden koyuca pişirilir, suda pişmiş hamur olur. Kızdırılmış tereyağına batırılmış kaşıkla kaşık kaşık tepsiye dökülür. Üzerine keş (kurutulmuş yoğurt) rendelenip kızdırılmış  tereyağ dökülür.

 TAHIL YEMEKLERİ

 KEŞKEK

 Malzemeleri: Aşurelik döğülmüş kabuğu soyulmuş buğday. Tavuk eti, tavuk suyu, su, sade yağ.

Buğday sabahtan 10 dakika kaynar suyla haşlanır sonra ateşten   alınarak üzerine örtü örtülür akşama kadar bekletilir. Akşama kadar iyice şişen açılan buğday tavuk suyu, pişmiş tavuk eti bir parça tuz katılarak pişirilir

 Gölle: Nohut, beyaz fasulye keşkek üçü karışık pişirilirse buna gölle denir.

 HAMUR İŞLERİ

 BANMAÇ

Bir su bardağı un tereyağı ile kavrulur. Bir miktar su ve tuz ilave edilerek muhallebi kıvamında pişirilir. Pişen hamur bir tepsiye alınır, üzerine biraz sirke ve sarımsak dökülür ve ekmekle yenir.

 1- Kazmak: Bakır tavalarda tarhana yapılırken sütle pişen göce kazanın dibinde kızarır. Tarhana kazandan çıkarıldıktan sonra dibi kazıcakla kazınır. Çıkan kızarmış tarhana hamuru yoğurtla yenir. Buna kazmak denir.

 2-Cimcik Mantısı:

Malzemeler: Un, su, tuz, keş, sadeyağ.

 Un, su, tuz ile kulak memesinden biraz katıca hamur yoğrulur. Topaklara ayrılır. 4 kişilik mantı 2 topaktan çıkar. Unla topaklardan incecik 1 yufka açılır. Bu yufkalar 2-2,5 santimetre (yaklaşık bir parmağın bir boğumu kadar) kare şeklinde dilim dilim enine, boyuna kesilir. Sonra her bir karenin karşılıklı iki ucundan tutulur ve çimdiklenip yapıştırılır. Kaynayan tuzlu suya atılır haşlanır. Ondan sonra tencere indirilir mantılar süzülür üzerine soğuk su dökülerek dirileştirilir. Kevgirle süzüldükten sonra  keş ekilmiş servis tabağının altına delikli kepçe ile  döşenir onun üzerine tekrar keş dökülür tekrar bir kat mantı dökülür. En üstüne kızdırılmış sadeyağı ekilir.

 3- Kaşık Mantısı

Malzemeler: Su, un, tuz ile, akıtmadan koyu, kulak memesinden cıvık çok yumuşak hamur  yapılır Sonra kaşığın ucuyla biraz alınıp sıcak suya atılır, kaynar suda bu hamurlar pişer, delikli kepçe ile çıkartılır. Keşli ya da sarımsaklı yoğurt üzerine kırmızı toz biberli sadeyağı kızdırılıp ekilerek yenir.

 4-Bal kabaklı gözleme

 Malzemeler: Un, tuz, su, sadeyağ, bal kabağı, karabiber, kırmızı toz biber, nane

 İçinin hazırlanışı: Bal kabağı ayıklanır içi temizlenir rendelenir, karabiber, baharatlar konur. Hafif kavrulur. 

Gözleme hamuru açılır. Dört parçaya bölünür.  içine hazırlanan kabaklı iç yayılır kapatılır ikiye katlanır saçta pişirilir. Üzerine tereyağı sürülür.

 5-Yufka Böreği:

 Malzemeler:Un, su, tuz, sıvı yağ, yoğurt, yumurta,  içi için ıspanak, peynir karabiber

 Kışlık ya da Ramazan ayı için yufkalar açılır, saçta pişirilir kuru olarak saklanır.

 Lazım olduğu zaman 10 tane yufka ayrılır. Fırın tepsisinin altı yağlanır, başka bir tepsiye su konur.Yufkalar suya sokulup ıslatılır, süzdürülür, yağlanan tepsiye bir kat yufka bir kat iç konur.Kare dilimler halinde kesilir. En üstüne bolca yoğurt yumurta yağ karışımı dökülür, yayılır, önceden ısıtılmış fırında 25-30 dakika pişirilir.

TATLILAR

  1-Sarıklı Börek

Malzemeler: 

3 yumurta, un, nişasta, süt ya da  su, sıvı yağ (susam, haşhaş yağı), pekmez. İç malzemesi :ceviz.

 1 tepsi için yumurta,aldığı kadar  un , 1 çay bardağı sıvı yağ, 1 bardak süt karıştırılarak kulak memesi kıvamında baklava hamuru gibi yoğrulur, dinlendirilir. Ceviz büyüklüğünde hamur topakları koparılır, yuvarlanır, üzerlerine nişasta ekilerek oklava ile tepsi büyüklüğünde çok ince yufka açılır. Temiz bir çarşaf üzerine yufkalar serilir, ayıklanmış, dövülmüş ceviz içi yufkaların üzerine serpilir.  Sonra cevizli yufkalar kenarlarından tutularak uzunlamasına toplanır, büzülür. Ucundan tutulup kendi üzerine sarılır, tepsinin ortasına konur, diğer cevizli yufkalar da aynı şekilde sarık dolar gibi çevresine dolana dolana tüm tepsi doldurulur. Üzerine eritilmiş tereyağı dökülür. Fırına verilir altı üstü güzelce kızartılır. Kızardıktan sonra ılıyıncaya kadar bekletilir. Bir tencerede yarısı su, yarısı pekmez karışımı  kaynatılarak biraz beklenir . Kızarmış börek üzerine dökülür. Sonra bölünerek servis yapılır.Bayramlarda, düğünlerde afiyetle yenir, gelinlere ikram edilir.

2- Sütlü Kabak (Bal Kabağı): Akrabalar, komşular tarhana karmak için bir araya geldiğinde tatlı olarak pişirilir.

Malzemeler:

Yarım kg süt

Yarım kg, bal kabağı

1 Su bardağı üzüm pekmezi

2 Su bardağı su

Kabağın kabukları soyulup büyük büyük kesilir. 2 bardak su eklenir. Kabaklar yumuşayıncaya kadar tencerede kaynatılır. Yumuşayan kabaklar ezilir, püre haline getirilir. Üzerine süt, pekmez eklenir, karıştırılır. Bir süre bu şekilde pişirilir. Soğuyunca kaşıkla yenir. 

 2-Nişasta Helvası: 

 Malzemeler: 1 tabak,1 tabak nişasta, 1 bardak pekmez, sadeyağ

 Yapılışı: Tavaya bol sadeyağ konur. Üzerine 1 tabak nişasta, 1 tabak pekmez konur. Tavanın altı yakılır, tahta kaşık ( kazıcak) ile karıştıra karıştıra koyultulur. Sürekli karıştırılırken parçalanır, dağılır, leblebi tanesi gibi şeffaf topaklar oluşur. İyice piştikten sonra ateşten alınır. Tabaklara servis yapılarak yenir.

3-Cevizli sucuk.

Malzemeler: Ceviz dizisi, 2 ölçü un, 1 ölçü nişasta, üzümün ilk şırası.

 Yapılışı: Cevizler taze iken kırılır, içleri düzgün çıkarılarak 50 cm uzunluğunda iplere dizilir. Üzümler bir kaba doldurulup sıkılır süzülen ilk şırası kaynatılarak pekmezden daha açık şıradan yoğun bir pekmez elde edilir. Un, nişasta ve kaynamış şıra koyu muhallebi kıvamında pişirilir.

 Ceviz dizileri koyu muhallebiye bulanarak gegeli değneğe bağlanıp (ucu çengelli 1 karış uzunluğunda dal parçası) yerden oldukça yukarıya gerilmiş iplere asılır. Altlarına birer tas konur. Dizilerin üzerindeki muhallebinin birazı altındaki taslara süzülür, geri kalanı cevizlerin üzerinde donunca muhallebili diziler ipten alınarak tekrar muhallebi kazanına daldırılır. Bu işlem cevizlerin üzeri tamamen muhallebi kaplanıncaya, kazandaki muhallebi bitinceye kadar devam eder.Muhallebiye bulanmış diziler kuruduktan sonra iplerden indirilir, yemeye hazır hale gelir. Dizilerin altındaki taslarda biriken muhallebiler temiz bir beze serilip kurutulur, köfter yapılır.

4-Köfter

Malzemeler: Un, su, pekmez,

Un su pekmez kaynatılır, muhallebi yapılır. Sıcakken temiz beze incecik serilir. Kuruyunca bezin arkası ıslatılarak çıkartılır. Kurumuş muhallebiden oluşan bu tabaka rulo şeklinde yuvarlanır 10 cm uzunluğunda kesilir. Kutulara basılır, kışın afiyetle yenir.

Köfter ve cevizli sucuk aynı malzemeden yapılır.

5-Un Helvası

Malzemeler: Un, sadeyağ, pekmez.

 Yapılışı: Tavaya tereyağ konur, hafif ateşte un kavrulur, sonra pekmez konur karıştırılır, koyu muhallebi kıvamına gelinceye kadar karıştırılır, kulak memesi kıvamına gelince biraz daha tereyağı eklenir, tavada çevrilerek tek parça halinde döndürülür, ters çevrilir. Kaşık kaşık tabağa konur, isteyen öyle yer.

6-Tel Tel

Malzemeler:Un, su, 1 kg pekmez, sadeyağı

 Büyük bir tavaya sadeyağ konur, altı yakılarak yağ kızdırılır, içine un eklenir, biraz sararıncaya kadar kavrulur,  tepsiye dökülür . 1 kg pekmez tencerede iyice kaynatılır. Parmak uçlarına bir parça pekmez alıp kontrol edilir . Pekmezin iki parmak arasında  tel tel uzayıp uzamadığına bakılır. Pekmez koyulaşıca bir kenarda soğumaya bırakılır. Tel tel kışın soğuk havada dışarıda yapılır.  İki kişi ellerini yağlar. Karşılıklı olarak soğumuş ağdayı ellerine alırlar, uzatıp uzatıp katlarlar. Bunu defalarca yaparlar. Bir müddet sonra pekmez tel tel ayrılmaya başlar. İki kişi telleşen ağdayı halka haline simit haline getirip kavrulmuş unun üstüne koyarlar. İki kişi dışarıda soğuk havada karşılıklı geçerek  tepsideki unlu soğuk ağdayı elleriyle sıkıp sıkıp  çevirirler, sonra ikiye katlayıp çeviriler, bu işlemi defalarca yaparlar. Ağda tel tel ayrılıncaya kadar bu işlemi yaparlar. Tel tel olunca alırlar soğuk yerde muhafaza ederler. Elin beş parmağının uçlarıyla birer top parça alınır, tepsiye dizilir. Birer tutam tabağa alınarak yenir.

7-Kar Pekmezleme

Kışın bol kar yağışından sonra Akköy’e gidilir :-). Evin kiremitlerinin üstünden temiz karların önce en üst kısmı kirli olmasın diye atılır, altta kalan temiz kardan tabak tabak alınır. Alınan karın üzerine bir tabak pekmez dökülür. Soğuk soğuk dondurma gibi yenir.

8-Bulama

Malzemeler: Pekmez, 5 yumurta. Bulama döveceği  ( ağaçtan sert kırılmayan süpürge şeklinde ot süpürge otu).

 Üzüm suyu tandır denilen ocaklarda pekmez tavalarına konur, odun yakılarak  iyice kaynatılır, koyuca pekmez yapılır, buna ravak  denir (iyice kaynamış, koyulaşmış pekmez).

 Kaynamış ravak büyük bakır bakraçlara alınır. Bakracın yarısından daha az pekmez konur. Bakracın önüne bir yere oturulur. Ondan sonra bir  dövecek  alınarak dövecekle pekmez  karıştırılır, karıştırılır, sıcaklığı biraz azaltıldıktan sonra yumurtalar kırılır bir taraftan da hızlı hızlı karıştırılır. Ne kadar hızlı, kuvvetli çırpılırsa  o kadar ağarır, krem rengine yakın beyaz olur. Çırpılan bulama çam ağacından yapılmış yuvarlak kutulara doldurulur. Saklanır. Bıçakla kesilerek kışın yenir.

9- Şıra Tarhanası

Malzemeler: Pekmez, tarhanalık ince göce, su

Yapılışı: Tatlı olması istenirse sırf pekmez konur ama daha az tatlı olması istenirse biraz su konularak yumuşak pilav şeklinde göceler iyice yumuşayıncaya kadar kaynatılır. Piştikten sonra tepsilere dökülür. Dondunca kare ya da baklava dilimi şeklinde kesilip ikram edilir.

10-Tatlı Börek:

İnce yufka açılıp içine ceviz konularak yapılan, üzerine şerbet dökülen bir tatlı.

ÇEREZLER

Kavurga

Malzeme: Buğday, nohut, patlamayan iri mısır.

Buğday, nohut, mısır bir tavada kavrulur, karıştırılır , sonra el ile taş değirmende öğütülür. Undan daha tanelice olur. Tabağa konur, avuç avuç yenir.

Akköy'de kurutulmuş üzüme çerez denir.

 DÜĞÜN YEMEKLERİ

 CİĞERLİ ÇORBA (düğünlerin olmazsa olmazı)

 Düğün gününden bir gün önce, kına akşamı, gençler, oynayacak olanlar dolma yemeye giderlerdi.

İlk önce düğün evi köy ahalisini çörek pişirmeye ünlerdi. 2 çoçuk  gönderip  akrabalardan yardım istenirdi. Ertesi gün 2 genci gönderilip: "düğüne gelin  çörek yemeye gelin" diyerek tüm köy düğüne davet edilirdi. O  gün  yalancı kına olur, kız evinde çeyiz dikme yapılırdı. Oğlan evinden elbiseler, gelinin kıyafetleri götürülür çeyiz serilirdi.

Malzemeler:

 İnce öğütülmüş çiğ bulgur, göce (15 kg), (göce: buğdayın ince öğütülmüş haline denir)

 Bir öküz karaciğeri

 Süt (aldığı kadar )

 Sade yağ.

 Tuz

 Su

 Yapılışı:80 kişilik, 100 kişilik 

Düğünlerde  bir dana karaciğeri soyulur güzelce  haşlanır,  rendelenir. Sonra tüm malzemeler karıştırılarak suda bakır  kalaylı tencerede kaynatılır, çorba yapılır. Üzerine kızdırılmış sadeyağı gezdirilir.   Düğünlerin bayramların vazgeçilmezidir.

                                             Fotoğraf 1: Ciğerli göce çorbasının pişirilmesi

 Etli Kuru fasulye:

Dana eti kemikleri çıkartılıp ayrı yerde haşlanır. Haşlama suyu ile bulgur pilavı yapılır. Haşlanmış kuru fasulyeye et eklenerek pişirilir.

 Etli Bulgur Pilavı:

 Dolma:

 Erişte:

 Patates Yemeği:

 Hoşaf:

 Kaynaklar: 

Ayşe Taşkıran (1937, Akköy

Durdu İbiş (1936, Akköy-2020, Eskişehir), 

Derleyen: Işık Taşkıran (1966-Eskişehir)

AKKÖY SÖZLÜĞÜ

  Bilecik ilinin İnhisar İlçesine bağlı Akköy'de konuşulan eski sözcükler.

A

1.    Aba: 1-Büyük kız kardeş, abla sözcüğünün yöresel söyleniş şekli. 2-Erkeklerin giydiği kalın kışlık üst giysisi
2.  Abdeshane: Tuvalet; Kenef
3.   Acar: Şişman, kilolu, güçlü, kuvvetli; cesur açıkgöz; genellikle tombul insanlara denir.
4.  Acarlaşmış: Şişmanlamış, kilo almış
5.  Aga: Abi; Kendinden yaşça büyük erkek, ağabey
6.   A ge: Bir şeyi al gel, getir.
7.  Ağa: Varlıklı, sözü geçen kimseler.
8.   Ağı: Ağu, zehir
9.   Ağıl: Davar koyulan yer. Keçilerin, koyunların kaldığı, geceleri yattığı yer.
10.   Ağır Örtme: Hacı örtmesi de denilen, büyük, uzun, ipekten, sarı renkli, kendinden desenli baş örtüsü.
11.  Ağız: Yeni yavrulamış ineğin sağılan ilk sütü.
12.  Aha: İşte, orada anlamında söylenir. 
13. Ahacık: Burada, aha burada.
14.  Ahar: Atların, ineklerin kaldığı yer.
15. Alaf: Ateşlenmek, ateşin harlı yanması (Fırın alaf alaf yanıyor), fırında yemek pişirirken yan tarafta yakılan ateş.
16.   Amca: Babanın erkek kardeşi
17.  Amel: ishal olmak, sürgün.
18.   An : İki tarla arasıdaki sınır (Nazal ne ile söylenir.)
19.   And: Yemin, yeminle, Andolsun:
20.  Annaç: Karşına gelen, karşıdaki
21.   Annanmak: Yerde yuvarlanmak
22.  Apaz: Bir avuç
23.   Apıldamak: Emeklemek, zoraki yürümek,
24.   Aş: Yemek
25.   Aşmak: Bir tepenin bir yanından öbür yanına geçmek
26.   Avlu: Bahçe; dışarısı, evin sokağa çıkışı.
27.  Ayak Yolu: Hela, tuvalet
28. Ayakçak: 1-Bez dokuma tezgahında, düzen çözgü ipliklerinin, aşağıya, yukarıya doğru hareket etmesini sağlayan ayaklıklar. Sağ ayakçağa basınca öndeki gücü aşağıya iner, ipler açılır. 2- Çocukların eğlenmek, oyun oynamak için çam ağaçlarının dallarından yaptıkları, ayak koyacak yerleri olan, elle tutularak yürümeye yarayan uzun sopalar. Çocukların ayakçağı 1 Karış yüksekliğinde olur, Delikanlılar ise 50-70 cm yüksekliğe kadar ayakçıkları kullanır.
29. Azık: Yolluk, yol için hazırlanmış yiyecek.

B

1.                 1  Badi: Ördek

2. Bağ: 1-Büyük meyve ağacı bahçesi, özellikle üzüm asma bahçesi; 2-Bağlamak, örgü yapmak. 
3. Baca: Mutfaktaki ocağın dumanının dışarı atılması için tuğladan örülen yer..
4. Bagas: Aptal, salak, aklı ermeyen kimse, boş yere konuşan kişi. Geri zekalı.
5. Bayam: Badem
6. Bekâr: çiftlik işlerinde çalışan işçi, rençber, uşak, hizmetçi, parayla tutulan sığırtmaç
7. Bindallı: Mor, kırmızı, mavi, mora yakın kırmızı renklerde kadife kumaşlardan üzeri simlerle, pullarla işlenmiş, astarlı kadın giysisi.
8. Bıçkı: 1-Tahtadan sapı olan, bıçak kısmı sapın içine katlanabilen çakıdan büyük uçları tırtıklı bıçak. Testerenin küçük hali 2- Tahta doğramaya yarayan tezgah, hızar.
9. Bıldır: Geçen sene.
10. Bocut: Su taşımakta kullanılan topraktan küçük su kabı. Testilerin en küçüğüne bocut denir. Çocuklar taşır.
11. Boğ: Bohça, Sofrada ekmeklerin, yiyeceklerin içine konduğu bez, sofra bezinin küçüğü
12. Boğlama: Baş bağlama biçimi. Yazma gibi başörtülerini boğazdan geçirip başın tepesine bağlanmasıyla oluşur.
13. Börül: Kara üzüm
14. Börülce: Taze fasulye
15. Buğuz etmek: Eziyet etmek, burnundan getirmek
16. Buva: Baba
17. Buzalamak: İneğin yavrulaması
18. Bük: Sakarya nehri kenarında bol ağaçlı, meyve bahçeli yerler.
19. Bükelek: Bir böceğin sığırları sokması sonucunda sığırların can havliyle koşuşturması

 

 

C

1.  Cağ: Dokuma bezden saplı, omuza asılan tek taraflı torba
2. Canavar: Kurt
3. Caraf: Cerrah, çeşitli otlarla, bitkilerle hastalıkları iyileştiren kimse, otacı, şifacı
4. Celep: hayvan tüccarı
5. Cereme: zarar etme,zarar ziyan
6. Cerez: Kuru üzüm
7. Cıbır: Zayıf
8. Cırga: Zayıf, çelimsiz, sıska
9. Cırlamak: Bağırıp, çağırmak
10. Civci: yeni doğmuş tavuk yavrusu
11. Combak: Yağmur sularından oluşan küçük su birikintisi
12. Cumay aşamı: Perşembe’yi Cuma’ya bağlayan gece
13. Cumay: Cuma

Ç     Ç

1.     Çarık: Hayvan derisinden elde yapılan ayakkabı
2.     Çatal Don: El dokumasından yapılan kadınların giydiği şalvar.
3.     Çatkı: Baş ağrısı için başın alın kısmına sarılan eşarp.
4.   Çekelez: Sincap 

5.   Çeketli: Kadife kumaştan üstü simlerle işlenmiş uzun kollu, kısa giysi, altı simli işlenmiş, bol geniş şalvardan oluşan takım kadın kıyafeti.

5.   Çeki: Ölen bir kimsenin ağzı açık kalmasın diye çenesinin altından başına bağlanan tülbent.

6.     Çekişmek: Kızarak konuşmak, kavga.
7.     Çemek: Ahırdaki küçük pencere. Ahır temizlenirken çıkan çöpün dışarı atıldığı yer.
8.     Çemremek: Kıyafeti yukarıya toplamak. Eteklerini çemre.
9.     Çepin: Küçük çapa
10.  Çıkı: İçerisine bir şeyler konularak bağlanan bohça
11.  Çıkrık: Özellikle pamuk eğirmek için kullanılan tahtadan ucunda iğ olan alet.
12.  Çımkışmak: Boğazın kaşınması.
13.  Çiğit: Pamuğun içindeki çekirdekleri, tohumları
14.  Çomak: İnce yakacak odunlara, sopalara denir.
15.  Çölmek: Yemek pişirilen kapaklı toprak tencere. Çömlek.
16.  Çöpür: 1-Keçi kılı. 2. Kilim, çuval v.b dokumak için kullanılan keçi kılı.
17.  Çözgü: Dokumacılıkta, bez dokumakta kullanılan düzenin alt ipliğine denir.
18.  Çuha: Yünlü güzel bir kumaş cinsi
19.  Çul: Yere serilen yaygılara denir. Eskimiş, yıpranmış kumaş,
20.  Çüş: Ata eşeğe dur demek .

D

 

1. Dağlamak: Büyük baş hayvanların derisinde yara varsa kızdırılmış demirle yakılması.
2.  Daha : İşte, şurada anlamında bir ünlem.
3.  Dam: Ahır
4. Darabulus: Üç eteğin üstüne, bele bağlanan, uçları saçaklı, tokalı geniş şal.
5. Debizlemek: İteleyip kakalamak
6. Deh: Ata, eşeğe yürü demek
7. Denk: Ağaç dallarından kabuklarından sepet örer gibi yapılmış büyük kap. Küfe,
8. Depme: Koyun keçi kılından dokunan pantalon
9. Depmek: Sıkıca doldurmak
10. Destur: Dur bekle, ya da izin almak anlamında söylenen bir söz.
11. Dıngılmak: Olduğun yere kıvrılıp yatıvermek, uyumak.
12. Dibek: Buğdayın kabuklarını soyup keşkek haline getirmek için kullanılan, taştan yapılmış büyük havan.
13. Diiy ha: Uzaktaki bir şeyi gösterme ünlemi
14. Dimi: El dokuması pantolon. Yün elde eğirilir, düzende bez olarak dokunur sonra Bözüyük’te deptirilirdi. Kaşe türü, koyu kahverengi bir kumaş haline getirilirdi. Bu kumaştan pantolon ceket diktirilirdi.
15. Dingilgabak kurmak: Takla atmak.
16. Dolak : Çarık giyildiği zaman bacakları soğuktan korumak için dizlerin altına sarılan dokuma parçaları.
17. Dolap: Evlerde yıkanmak için duvarın içine yapılan bir yer.
18. Dollak: Belden aşağısı çıplak olan 2-3 yaşındaki küçük çocuklara denir.
19. Doruk: Dağın en üst yeri, tepesi.
20. Dumay : Nezle
21. Düzen: Bez dokumada kullanılan tezgah.

E

1. Ebe: anneannenin annesi, babaannenin annesi.
2.  Eeyy! :uzaktakine seslenme ünlemi
3. Elbetler: Sakarya nehri kenarındaki büyük sebze, meyve bahçeleri.
4. Engastan: Mahsuscuktan, yalancıktan, şakadan.
5. Enik: Kedi, köpek yavrusu.
6. Enser: Büyük çivi
7. Erende: Rende. Türkçe kelimeler “r” harfi ile başlamadığı için r ile başlayan yabancı kelimelerin başına sesli harf getirmek suretiyle söylenmesi. Irakı, ıraf gibi.
8. Erezlemek: Eskiden kapıları kapatmak için kullanılan bir alet. Kapının üstünde bulunan erezgiyi , söveye geçirip aralarına kilit takıp kapı kilitlemeye denir.
9. Erezgi: Başı daire şeklinde uzun demirden ucunda delik olan kapı kilitlemeye yarayan bir alet.
10. Erfene: Herkesin evinden getirdiği malzemelerden yemek yapılarak toplu halde yenmesi
11. Eşgare: Kendiliğinden, doğaçlama, aleni, saklamadan açık açık.
12. Ey: Seslenene cevap verme şekli. Efendim, buyrun
13. Eyde: Seslenene cevap verme şekli. Efendim,
14. Eza: Kibrit

F

1. Faşırdamak: İki küs kişinin birbirinin yüzüne bile bakmadan yan yana geçmesi
2. Ferace: Düğünlerde gelin almaya giderken yengelerin giydiği, gelinlere ata bindirilirken giydirilen, saf yünden dokunmuş, ince kırmızı boyalı kumaştan topuklara kadar inen bol manto.
3.  Fıydırmak: bir şeyi elle uzağa atmak

G

1. Gaba başlak: Saçı başı açık sokakta gezen kimse
2. Gadın: Güzel, iyi
3. Gambaz Kurnaz, oyuncu adam.
4. Gandak: Kurutulmuş ekmek, çörek. Köy ekmeği küflenmesin diye ortadan yarılır, fırında ya da güneşte kurutulur. Kuru gandak yapılır.
5. Gangaç: Kuru, kemikli zayıf adam.
6. Gaşım: Kardeşim, arkadaşım,
7. Gatık: Ekmeğin yanında yenen peynir, zeytin, et gibi yiyecekler.
8. Gatillik yapmak: Kötülük yapmak.
9. Gatmer: Mayalı hamurun açılıp arasına yağ konup katlanarak tekrar açılıp yağ sürülerek fırında pişirilmesi, yağlı çörek.
10. Gavi: Sağlam, kavi
11. Gavicecik: Pek sağlam
12. Gavuz: Harmanda yabayla ayrılan buğdayları temizlemek için kalburla döndüre döndüre çalkalarken üstüne gelen sap saman artıklarına denir.
13. Gayıl olmak: Razı olmak
14. Gazal: Kurumuş yaprak.
15. Gebre: Atın tüylerini silmeye yarayan kıldan dokunmuş alet.
16. Ge dik, dik, dik, gıdı gıdı : Tavukları çağırma şekli.
17. Geledir: Bez dokumacılığında, dokunan kumaşın sarıldığı merdane gibi bir araç.
18. Gelip batır: Karşıdan gelen kişiye denir.
19. Gelip durur: Karşıdan gelen kişiye denir.
20. Gerek: Lazım.
21. Gerz : Budanmamış, verimsiz bağlar.
22. Gı: Konuşulan kimseye konuşma sırasında hitap sözü.
23. Gıdık: Boynun alt bölümü.
24. Gıli gıli: Koyun, keçi gibi küçük baş hayvanların pisliği.
25. Gıncırdak: Yere çakılan kazık üzerine yerleştirilen ardıç, çam ağaçlarından yapılan tam ortasına delik açılıp içine gaz yağı sürülerek bir kazığa oturtulan, İki tarafına birer kişi binilerek döndürülen eğlence aracı.
26. Gırklık: Koyun kırpan makas.
27. Gıt: Az, seyrek.
28. Gıyık bırakmak: Kapıyı azıcık aralık bırakmak,
29. Gıyılamak: Bir toplulukta bazı kişilerin dışlanması; Giysi ya da kumaş gibi malzemelerin uçlarını dikmek ya da örmek.
30. Gıyran: Kum tanesi, çakıl
31. Gicikli : Uyuzlu
32. Gidişmek: Kaşınmak.
33. Girey: Pazar gününe verilen isim
34. Golan: Yünden örülerek yapılan ip.
35. Gölle: Nohut, kuru fasulye ve buğdayın ( keşkek) üçünün bir arada pişirilmesiyle elde edilen yiyecek.
36. Göven: Büyük baş ya da küçük baş hayvanları sokan sinekten büyük yeşil başlı böcek.
37. Göynek: Pamuk ipliğinden dokunan kumaştan dikilen, kışlık, uzun kollu gömlek.
38. Gulü: Hindi.
39.  Gusülhane: Evlerde yıkanmak için ayrılan bölme.
40. Gunnamak: tek tırnaklı hayvanların yavrulaması.
41. Gurcalamak: Karıştırmak
42. Gurdeşen: alerji, kaşıntı.
43. Gursak: Mide
44. Gursağım kaynadı: Mide ekşimesi anlamında kullanılır.
45. Guuuv: Birisine seslenmek, bir komşuya geldiğini haber vermek için bu şekilde seslenilir.
46. Guz: Serin, kuytu.
47. Guzu gulak: kırlarda yetişen, yenen bir ot türü, madımak.
48. Guzulamak: koyun,keçinin yavrulaması.
49. Güllü çorap: Yünden örülen, çok uzun olmayan, konçlu, ön yüzünde gül deseni olan çorap.

H

1.     Hacamat: ustura gibi kesici bir alet,
2.     Hacat: Eşya,alet, ihtiyaç duyulan bir şey.
3.     Hacet: İhtiyaç.
4.     Hah: Eldeki bir şeyi vermek için kullanılan söz. Buyur al.
5.     Hayat: Evin geniş odası, salon
6.     Halka: Hamurdan yapılan, susamsız simide benzeyen ekmek
7.     Heybe: Kıl veya yünden örülen iki gözlü yük taşıyan eşek, katır gibi hayvanların üzerine konan ağzı açık torba
8.     Heyrek: Ağaç dikildikten sonra toprak kaymasın, ağaç tutsun diye fidanın iki tarafına dikilen kalın sopa.
9.     Hıra: Küçük
10.  Hırca: Küçük, ufacık.
11.  Hırka: Kumaştan altına astar koyup içine pamuk döşeyip üstüne ayrı bir kumaştan kapitone şeklinde dikilen kollu, iliksiz düğmesiz giysi.
12.  Hısım: Akraba
13.  Hışdama!: Sus, konuşma!
14.  Hinci: az önce , şimdi ,
15.  Hol: Tavuk belirli bir yere yumurtlasın diye kümese konulan oval, beyaz taş. Fol.
16.  Holluk: Tavuğun yumurtladığı yer. Büyük sepetten, ya da köfeden tavuk için yer yapılır. Altına saman konur. İçine fol taşı konur.
17.  Holdur, holdur: Bol gelmek
18.  Horun: Fırın
19.  Hörül hörül: Gürül gürül yanan ocak, fırın.
20.  Humbe-guytuk: Misket oyununda açılan çukur

I

1.     Iççak: Sıcak
2.     Iraf: Raf
3.     Irak: Uzak
4.     Irakı : Rakı
5.     Irgalamak: Dut, zerdali, ceviz gibi ağaçları sallayarak meyvalarını düşürmek.
6.     Issız: Sessiz ve kuytu yer
7.     Işık: Lamba, Aydınlık
8.     Iza: Yulaf tahılı

İ

1.     İbrahil: Kırmızı, sarı, yeşil, mor, beyaz gibi değişik renklerden boyuna ince çizgili dokunmuş ipek kumaş.
2.     İlbade: Canfes denilen renkli, ince ipekli kumaştan dikilen bel üzerine kadar gelen mont şeklinde güzel bir üst giysisi. Başkalarının düğününe gittiklerinde gelinler giyer.
3.     İçlik: İçe giyilen yünden örülmüş giysi.
4.     İdare: Gaz ile yanan altı huni,üstü camsız,fitilli lamba, küçük lamba
5.     İğ: Yün eğirmekte kullanılan ağaçtan yapılmış ince alet.
6.     İlistir: Elek, süzgeç,
7.     İmanna: Çok fazla, pek çok
8.     İnecek: Merdiven
9.     İttirse: Göz kapağında çıkan sivilce, arpacık.

J

 

K

1.     Kağnı: Öküzlerin çektiği iki tekerlekli, ahşap araba.
2.     Kahraman: Uslu, akıllı, sessiz, iyi huylu çocuk
3.     Kak: Erik,elma ve ayvanın dilimler halinde kurutulması
4.     Kakırdak: Eritilmiş İç veya kuyruk yağının, içindeki kızarmış et parçaları
5.     Kama: Ucu eğri ve sivri olan bıçak
6.     Kandil: Gaz yağına fitil koyup camsız yakılan aydınlatma aracı.
7.     Karozmanlamak: Araba dönmeyince geniş manevra yapmak
8.     Kaşağı: Atların tüylerini taramak için demirden tarak.
9.     Kaşıklık: Kaşık konulan tahtadan eşya
10.  Kaval: Ağaçtan yapılan, çobanların çaldığı, delikli, nefesli çalgı
11.  Kavil: anlaşma, sözleşme
12.  Kavrama: Ekinleri kökünden sökmeye yarayan küçük orak.
13.   Kazmak: Bakır kazanlarda tarhana pişirildikten sonra kazanın dibinin kazınmasından elde edilen yoğurtla yenen bir tür yiyecek.
14.  Kazıcak: Hamuru aldıktan sonra hamur teknesini ve ellerdeki hamurları kazımaya yarayan araç.
15.  Keçe: Koyun yününden yapılan yaygı
16.  Kelebe: İğrilen, bükülen ipin sarıldığı bir çeşit büyük masura
17.  Kelem: Lahana
18.  Kenef: Tuvalet
19.  Kepenek: Koyun yününden, keçeden yapılan çoban giysisi
20.  Keş: Kurutulmuş yoğurt
21.  Keşe gülmek: Bir insanla dalga geçmek. (Örnek: Bu işlerle uğraşma yoksa keşine gülerler. Kardeş sözü)
22.  Keşkek: Döğülmüş buğdaydan yapılan yemek.
23.  Keşir: Havuç
24.  Kevgir: Metal süzgeç,
25.  Kıntir: Paçası dar, ağı yukarda el dokumasından dikilen şalvar.
26.  Kıran: Salgın hastalık
27.  Kıs kıs: Sessiz ve alaylı bir biçimde gülmek
28.  Kirlik: Kadınların şalvar üzerine giydikleri siyah uzun büzgülü etek.
29.  Kirkit: halı, kilim dokurken dokumayı sıkıştırmak için kullanılan demirden alet.
30.  Kolan: 1-Bele bağlanan önlüğün kuşağı. 2- Yük taşıyan hayvanların semerini tutması için hayvanın karnına bağlayan sağlam ip, kuşak.
31.  Köpçek: Sık ağaçlık
32.  Kösteklemek: ayaklarının birbirine iple bağlanması
33.  Kubat: Biçimsiz, kaba
34.  Kulp: Tutulacak yer
35.  Kupa: Su bardağı
36.  Kutnu: Kırmızı renkli, beyaz çizgileri olan ipekli kumaştır. Kutnu kumaştan dikilen şalvar ve üç etekler düğünlerde giyilir.
37.  Kücü: Evde kullanılan bez dokuma tezgahında ipliğin geçirildiği bir alettir. Tezgahta iki tane gücü bulunur.
38.  Külçe: Mayalı hamurdan yapılan pidenin küçüğüne denir. Simit gibi ortası delik olarak yapılanına halkalı külçe denir.
39.  Künge: Ev tozu
40.  Kürde: Lacivert dokuma kumaştan dikilen, gezmelerde, düğünlerde üç eteğin üzerine giyilen dar kaftan.

L

1. Lök: Yumurtayla yapılan, toprak kapların, çatlak küplerin tamir edilmesi için yapılan tutkal gibi yapışkan.

M

1.     Mahma: Çocuk dilinde köpek.
2.     Mah mah:Büyük köpekleri çağırırken  yiyecek verilirken söylenen söz.
3.     Mancar: Ispanak ve Madımak gibi yenilebilen otların genel adı
4.     Mayışmak: Gevşemek
5.     Mazamorta: Gelişi güzel, ilgisizce davranarak yapacağı işi bozuk yapmak
6.     Mehme: Köpek eniğine denir.
7.     Meelezir: İçine pekmez gibi malzemeler konulan kapaklı bakır sahan, küçük sahan.
8.     Meymenetsiz: Yüz ifadesi güven vermeyen kişi
9.     Mırt mırt: Yavaş hareket eden
10.  Mile: Bilye, Misket
11.  Muraayi: Konuşması samimi olmayan
12.  Musandıra dolabı: Oda içinde, tek kişinin yıkanmak, gusül abdesti almak için kullandığı kapaklı küçük bir bölme.
13.  Müzmahal : Bir şeyin bozulması, kullanılmaz hale gelmesi, ziyan.

 

N

1.     Nacak: Balta
2.     Nakıs: ters ,aksi
3.     Napan gı?: (Nazal n ile söylenir) Nasılsın? Ne yapıyorsun?

4.     Narasın: Bir şeyin yok olduğunu üzülerek söylemek
5.     Nekes : eli sıkı

O

1.   Okka: yaklaşık 1300 gr ağırlığında ölçü birimi
2.   Oklahaç: Oklava
3.   Okumak: Davet etmek
4.  Olhamır: Ihlamur çayı

Ö

1.     Örtme: Kadınların dışarı çıkarken başlarına aldıkları uzun ve büyük örtü.
2.     Öte gün: Geçen gün
3.     Önlük: İş yaparken kadınların bellerine bağladıkları dizin altına kadar uzanan dokuma bezden örtü. Önemli günlerde kırmızı, sarı, yeşil, pembe, turuncu gibi canlı sıcak renklerde, üzeri kilim desenli işlemeli önlükler takılır. Her gün takılan önlükler daha çok koyu kırmızı, siyah tonlarda az işlemeli olur.

P

1.     Palan: havut otundan yapılmış semer
2.     Paldım: Eşeklerin semerinin ileri gitmemesini sağlayan arkadan bağlanan kayış
3.     Pantul: Kumaş Pantolon
4.     Peşkir: havlu
5.     Peştemal: Kadınların bayramlarda kıyafetlerinin üstüne giydikleri dış giysi.
6.     Pıskır: cimri, eli sıkı.
7.     Pontur: Pantolon
8.     Porasa: Pırasa
9.     Potur: Yünden pantalon

R

1.     Rahle: Ahşaptan, dört ayaklı, kare şeklinde, sehpa yüksekliğinde küçük masa,
2.     Razdakı: Beyaz, iri, kalın kabuklu tatlı bir üzüm cinsi, Razakı üzümünün Akköy'ce söylenişi.
3.     Reşber: Çiftçi

S

1.     Sacıcak: ateşin üzerine konan üç ayaklı tencere altı. Sac ayağı
2.    Saçlık: Kadınların uzun saçlarını arkaya doğru iki ya da ince ince daha fazla sayıda ördükten sonra örgülerin uçlarına taktıkları boncuklar.
3.  Safran: Soğanlı bir kültür bitkisi ve bu bitkinin kurutulmasıyla elde edilen toz.
4.     Sağan:Süt
5.     Samıt: Konuşmayan, suskun
6.     Sancak: salıncak
7.     Sarka: Gelinlerin kadife kumaştan üstü simli işlemeli şalvarın üzerine giydiği, tek düğmeli, önü açık, bele kadar gelen simli işlemeli kadifeden ceket.
8.      Satlıcan: karnın aniden sancılanması
9.      Saya: Koyun ve keçilerin dinlenirken sağıldığı yer.
10.      Seç: Harmanda samandan ayrılan buğday.
11. Setliç: Mide bulantısını geçirmek için limon, nane ve karbonatla hazırlanan bir içecek. 
12.   Seyirtmek: Koşmak
13.   Sığıl Sığıl: Ağır ağır, yavaş yavaş.
14.  Sındı: Elbise Makası.
15.   Sınık: Çekirdeklerin, tohumlarının içinin olmayışı.
16.   Sıyırma: Haşlanmış taze börülce.
17.   Sini: Büyük tepsi, yufka açmak için yapılmış yuvarlak ayaklı aynı zamanda sofra olarak da kullanılan alet.
18.   Sinek: Çam kütüğünden yapılan tahta su kabı.
19.   Soğuk geçiği: Soğuk algınlığı,
20.  Sokucu: Bir aile çamaşır yıkarken bir iki tane yıkanacak eşyasını onların kazanına sokan kişiye denir.
21.   Sola: Su kenarında büyük bahçelere denir.
22.   Söbü: Oval; yumurta şeklinde; beyzi
23.   Söve: Demirden bir ucu kapıya saplı, daire şeklindeki başına erezginin geçirildiği kapı kilitlemeye yarayan bir alet.
24.   Sümdük: Her şeyi yemek isteyen. Daha çok arsız anlamında çocuklara denir.
25.   Sürgüç: Eski bezlerden yapılan bulaşık bezi.
26.  Sürgün: İshal olmak

Ş

1.     Şan şan : Büyük zil. Mehter zili; Bando zili. Bakır-kalay karışımı madenden yapılmıs ve tanınan bir ses çıkaran sazdır. Tam birer daire şeklindedir. ortaya yakın yeri daha kabarıktır. İç tarafı yayvandır, kalınlığı birkaç milimetredir. Zilin ortası deliktir. Bu delikten zilleri elle tutmaya yarayacak bağlar geçirilir, zilin iç tarafinda düğümlenir. Eskiden Akköyde düğünlerinde davul, def, dümbelek gibi çalgıların çalınmasını istemeyen aileler şanşan çaldırırlardı. Bu şanşanlar  Akköy'deki Merkez Cami'nin girişinde merdiven altında dururdu.
   
2.    Şaplama: Tokat
3.    Şorda: Şurada

T

1. Takı: Düğünde geline takılan hediyeler, v.s.
2. Tarak: Dokunan ipi sıkıştırmak için kullanılan araç. 
3. Tatlı Börek: İnce yufka açılıp içine ceviz konularak yapılan, üzerine şerbet dökülen bir tatlı.
4. Tefe: Dokumacılıkta tarağı tutan alet.
5. Tepelik: Genç kızların, gelinlerin, pullu yazmanın altında, başlarına taktığı üstünde akik ya da parlak taş olan, yanlarında gümüş paralar olan gümüş başlık
6. Tırkaz: İlkel kapı kilidi
7. Tikilmek: Ayakta durmak
8. Tille: Yük taşıyan hayvanların semerine bağlı, yüke sarılan urgan.
9. Tiltombak: Şeftali
10. Tokaç: Çamaşır dövmeye yarayan ahşap alet
11. Tombak: Yuvarlak, toplu
12. Topalak: Kırlarda yetişen bir tür orkide çiçeğinin yenilebilen taze kökleri. Bazı bölgelerde bu yumru köklerden salep yapılır.
13. Tosba: Kaplumbağa
14. Tulluk: Dağlarda yağmurdan, doludan korunmak için bağların başına çalı çırpıdan yapılan küçük barınak.
15. Tulu: Dolu
16. Tura : Kıvrılarak sıkıştırılmış iplik çilesi.
17. Tutaç: Sıcak tencereleri tutmak için, kalınca bezden kare şeklinde iki parça yapılan ve uçların ince, uzun şeritle birleştirilen bir gereç.
18. Tülü: Saçların kabarması,
19. Tülü baş: Örtmesiz açık baş.

U

1. Uçkur: Donun belde durmasını sağlayan ipten yapılan bağ.
2. Ulu Kişi: Büyük yaşlı insanlara denir.
3. Uvmak: Çamaşır yıkarken giysileri ya da bir şeyi uğuşturmak.

Ü

1. Üç etek: Orta yaşlı hanımların giydiği, ipekten dokunmuş ince taraklı ve renkli boyuna çizgili kumaşlardan astarlı dikilen, üstten bele kadar düğmeli, yanları yırtmaçlı, arkası düz giysi.
2. Ünnemek: Seslenmek, çağırmak
3. Üslük: Örtmeden biraz daha küçük olan ince beyaz pamuklu ipten dokunan başa örtülen örtü.

V

 

Y

1. Yağlık: El yüz silmek için havlu yerine kullanılan bez.
2. Yalabık: Düzgün, kaygan yüzeyli.
3. Yapağı: Baharda kesilen koyun tüyü
4. Yapık: Dolaşmış saç. Taranmamış saçın topaklanması.
5. Yaslahaç : Hamur, yufka açılan tahta
6. Yavan: 1-Tatsız, tuzsuz, yağsız yiyecek; 2-açıkgöz olmayan safça kimse
7. Yavız: İyi, güzel, kuvvetli
8. Yayık: Yağ çıkarmaya yarayan tahta kap.
9. Yayılmak: Hayvan otlaması
10. Yaymak: Yere sermek.
11. Yazmak: Hamur açmak
12. Yedmek: Yük hayvanlarının önünden yularının çekerek götürmek.
13. Yeğni: Hafif, hem insan için hem de malzeme için kullanılır, hareketli kişilere denir.
14. Yeldirmek: Bir başkası hakkında dedikodu yapmak
15. Yel girmesi: Kolun, bacakların, omuzların ağrıması
16. Yivcik: Kumaş parçası
17. Yavuz: Güzel, canlı, diri, iyi
18. Yuka-Yufka: Dış etkilerden koruyamayacak kadar ince, narin, kırılgan
19. Yular: Eşeği çekmek için başına bağlanan ip
20.  Yumak: Yıkamak, temizlemek
21. Yunmak:Yıkanmak
22. Yüklük: Yer yataklarının, yorganların, katlanıp,yığıldığı, kaldırıldığı yer
23. Yüznumara: Tuvalet

 Z

1. Zembil: kamıştan örülmüş sepet
2. Zebella: Çok iri, sevimsiz kimse
3. Zıngıldamak: Yerinden oynamak, Kımıldamak

Kaynaklar: 

1-İbrahim Taşkıran (1930, Akköy-2014, Eskişehir)

2-Ayşe Taşkıran (1937, Akköy)

3-Durdu İbiş (1937, Akköy-2020, Eskişehir) 

4-Behice Ergün (1939, Akköy)

Derleyen: Işık Taşkıran (1966, Eskişehir)